در اکوسیستم پیچیده دیتاسنترهای امروزی، عملکرد نهایی حتی قدرتمندترین سرورهای HP اغلب در گرو انتخاب هوشمندانه زیرسیستم ذخیرهسازی است؛ جایی که استوریج نباید به گلوگاه پردازشی تبدیل شود. اگرچه راهحلهای مبتنی بر ابر (Cloud) و شبکههای SAN انعطافپذیری بالایی ارائه میدهند، اما ذخیرهسازی DAS به دلیل حذف لایههای واسط شبکه و ارائه پایینترین میزان تأخیر (Latency)، همچنان به عنوان سریعترین، مقرونبهصرفهترین و محبوبترین روش ذخیرهسازی لوکال برای بارهای کاری حساس به سرعت شناخته میشود و جایگاه خود را به عنوان ستون فقرات عملکرد در بسیاری از سناریوهای سازمانی حفظ کرده است.
تعریف فنی DAS (Direct Attached Storage) چیست؟
در معماری ذخیرهسازی، DAS یا «ذخیرهسازی متصل مستقیم» به هر نوع سیستم ذخیرهسازی اطلاق میشود که بدون واسطه شبکه (مانند سوئیچها یا روترها) و به صورت فیزیکی مستقیماً به سرور یا ورکاستیشن متصل میگردد. در این توپولوژی، ارتباط بین سرور و استوریج از طریق کابلهای اختصاصی یا Backplane داخلی شاسی برقرار میشود و کنترلر دیسک (HBA یا کارت RAID) مستقر در سرور، مدیریت مستقیم جریان دادهها را بر عهده دارد. نکته کلیدی و تمایز اصلی DAS در دیدگاه سیستمعامل است؛ سیستمعامل سرور (مانند Windows Server یا Linux)، فضای ذخیرهسازی DAS را نه به عنوان یک والیوم تحت شبکه (مانند NAS)، بلکه دقیقاً به عنوان یک دیسک لوکال (Block-level Device) شناسایی میکند. این ویژگی باعث میشود که عملیات I/O بدون سربار (Overhead) پروتکلهای شبکه مانند TCP/IP انجام شده و تأخیر دسترسی به دادهها به حداقل ممکن برسد.
پروتکلهای ارتباطی در DAS (شامل SAS، SATA و NVMe)
برای انتقال دادهها در بستر DAS، از پروتکلهای ارتباطی متنوعی استفاده میشود که انتخاب آنها تأثیر مستقیمی بر سرعت و هزینه نهایی پروژه دارد. پروتکلهای سنتی مانند SATA بیشتر برای ذخیرهسازیهای حجیم و کمهزینه استفاده میشوند، در حالی که پروتکل SAS (Serial Attached SCSI) به دلیل قابلیت اطمینان بالا و ویژگیهای Full-Duplex، استاندارد طلایی برای سرورهای سازمانی اچ پی محسوب میشود. با این حال، در نسلهای جدید سرورها (مانند HPE ProLiant Gen10 و Gen11)، پروتکل NVMe با استفاده از گذرگاه PCIe، انقلابی در سرعت ایجاد کرده است. NVMe با حذف گلوگاههای موجود در رابطهای SAS و SATA، اجازه میدهد تا پردازنده سرور با کمترین تأخیر ممکن به دادهها دسترسی پیدا کند که برای دیتابیسهای سنگین و پردازشهای بلادرنگ حیاتی است.
جدول مقایسه پروتکلهای ارتباطی در DAS
| پروتکل ارتباطی | نوع کاربری پیشنهادی (Use Case) | سطح عملکرد (Performance) | هزینه نسبی | ویژگی بارز |
| SATA | بکاپگیری، آرشیو فایل، سرورهای فایل معمولی | متوسط (مناسب برای حجم بالا) | اقتصادی (کمترین هزینه) | ظرفیت ذخیرهسازی بالا به ازای هر تومان |
| SAS | سرورهای مجازیسازی، دیتابیسهای ایمیل، CRM | بالا (استاندارد سازمانی) | متوسط رو به بالا | قابلیت اطمینان بالا و کارکرد ۲۴/۷ |
| NVMe | هوش مصنوعی، دیتابیسهای سنگین مالی، تحلیل داده | بسیار عالی (Low Latency) | بالا (Premium) | اتصال مستقیم به گذرگاه PCIe و سرعت فوقالعاده |
تفاوت DAS و NAS؛ کدام استوریج برای سازمان شما مناسب است؟
تفاوت بنیادین میان DAS و NAS در نحوه مدیریت و دسترسی به دادهها نهفته است که در اصطلاح فنی به آن Block-level در مقابل File-level میگویند. در سیستم DAS، دادهها به صورت بلوکهای خام (Raw Blocks) مدیریت میشوند؛ یعنی سیستمعامل سرور کنترل کامل روی فایلسیستم دارد و مستقیماً با سکتورهای هارد در ارتباط است. این امر باعث میشود DAS برای اپلیکیشنهایی که نیاز به دسترسی سریع به دادههای حجیم دارند (مانند دیتابیسها) بیرقیب باشد. در مقابل، NAS (Network Attached Storage) دادهها را در سطح فایل (File-level) مدیریت میکند. در واقع NAS یک دستگاه مستقل در شبکه است که فایلسیستم خود را دارد و فایلها را از طریق پروتکلهایی مثل NFS یا SMB/CIFS بین چندین کاربر یا سرور به اشتراک میگذارد.
خرید انواع استوریج اچ پی با بهترین قیمت
از نظر اشتراکگذاری، DAS به صورت سنتی “Islands of Information” یا جزایر اطلاعاتی ایجاد میکند؛ یعنی دادههای متصل به یک سرور، بدون واسطه برای سرور دیگر قابل مشاهده نیستند. اما NAS ذاتاً برای اشتراکگذاری طراحی شده و به عنوان یک Centralized File Server عمل میکند که چندین کلاینت همزمان به آن دسترسی دارند. اگر سازمان شما نیاز به اشتراکگذاری ساده فایل بین کارمندان دارد، NAS گزینه بهتری است، اما اگر به دنبال حداکثر کارایی برای یک نرمافزار خاص روی یک سرور HP هستید، DAS انتخاب هوشمندانهتری خواهد بود.
| شاخص مقایسه | (Direct Attached) DAS | (Network Attached) NAS |
| نحوه دسترسی | Block-level (دسترسی مستقیم به بلوک داده) | File-level (دسترسی در سطح فایل) |
| بستر ارتباطی | کابل اختصاصی (SAS/SATA/NVMe) | شبکه اترنت (TCP/IP) |
| سرعت و Latency | بسیار بالا (تأخیر نزدیک به صفر) | متوسط (وابسته به ترافیک شبکه) |
| هزینه پیادهسازی | اقتصادی و پایین | متوسط تا بالا |
| پیچیدگی مدیریت | بسیار ساده (Plug & Play) | متوسط (نیاز به پیکربندی شبکه) |
| قابلیت گسترش | محدود به ظرفیت فیزیکی سرور یا Enclosure | بسیار بالا (Scale-out) |
پیشنهاد: اگر سازمان شما در حال توسعه است و نیاز دارید بدانید که چگونه میتوان مزایای سرعت DAS را با قابلیت اشتراکگذاری در ابعاد بزرگ ترکیب کرد، پیشنهاد میکنیم مقاله تخصصی “تفاوت SAN و NAS“ را در سایت ما مطالعه کنید تا با دنیای استوریجهای شبکه پیشرفته آشنا شوید.
مزایا و معایب استفاده از DAS در معماری شبکه
استفاده از ذخیرهسازی DAS در دیتاسنترهای کوچک و متوسط (SMBs) یا برای بارهای کاری خاص در سازمانهای بزرگ، برتریهای استراتژیک زیر را به همراه دارد:
- پهنای باند اختصاصی و سرعت بالا (High Performance): بزرگترین مزیت DAS، اتصال نقطه-به-نقطه (Point-to-Point) است. برخلاف NAS که پهنای باند شبکه را با سایر کاربران به اشتراک میگذارد، در DAS تمام توان خروجی کابلهای SAS یا NVMe منحصراً در اختیار سرور HP قرار دارد. این یعنی حذف کامل پدیده Network Congestion (تراکم شبکه).
- پیادهسازی آسان و عدم نیاز به مدیریت پیچیده: برای راهاندازی DAS نیازی به تنظیمات پیچیده سوئیچهای شبکه، VLANها یا پروتکلهای iSCSI نیست. این ویژگی برای سازمانهایی که تیم شبکه مستقل یا متخصص استوریج ندارند، یک مزیت حیاتی است؛ چرا که نگهداری آن شباهت زیادی به مدیریت دیسکهای داخلی سرور دارد.
- هزینه پایینتر (Cost-Effectiveness): با حذف نیاز به تجهیزات گرانقیمت شبکه (مانند سوئیچهای اختصاصی Storage) و لایسنسهای نرمافزاری مدیریت استوریج، DAS اقتصادیترین راهکار برای افزایش فضای ذخیرهسازی است.
با این حال، برای تصمیمگیری هوشمندانه باید محدودیتهای این تکنولوژی را نیز در نظر بگیرید:
- عدم قابلیت اشتراکگذاری مستقیم (Storage Islanding): دادههای روی DAS مانند یک جزیره عمل میکنند. اگر سرور A به اتمام فضای ذخیرهسازی برسد، نمیتواند به راحتی از فضای خالی DAS متصل به سرور B استفاده کند. این موضوع باعث میشود نرخ بهرهوری از دیسکها (Disk Utilization) در کل سازمان کاهش یابد.
- چالشهای مقیاسپذیری (Scalability): اگرچه با استفاده از Enclosureهای خارجی (مانند HPE D3000) میتوان ظرفیت DAS را افزایش داد، اما این توسعه فیزیکی محدود به تعداد پورتهای کنترلر سرور است. در دیتاسنترهای بزرگ که نیاز به مدیریت متمرکز هزاران ترابایت داده دارند، مدیریت تعداد زیادی DAS پراکنده میتواند به یک کابوس مدیریتی تبدیل شود.
کاربردهای اصلی DAS؛ چه زمانی باید از DAS استفاده کنیم؟
انتخاب تکنولوژی ذخیرهسازی باید مستقیماً با نوع بار کاری (Workload) سازمان شما همخوانی داشته باشد. به عنوان یک مدیر IT، شناخت سناریوهایی که در آن ذخیرهسازی DAS برتری مطلق دارد، مانع از هدررفت بودجه در زیرساختهای پیچیده و غیرضروری میشود. در ادامه، سه کاربرد حیاتی DAS در سازمانهای در حال توسعه را بررسی میکنیم:
۱. ذخیرهسازی برای سیستمهای نظارتی و امنیتی
در پروژههای مانیتورینگ، دوربینهای با کیفیت (4K یا Full HD) حجم عظیمی از دادهها را به صورت مداوم و بدون وقفه ارسال میکنند. در اینجا نرخ نوشتن (Write Speed) و پایداری استریم داده اهمیت حیاتی دارد. به دلیل اتصال مستقیم و پهنای باند اختصاصی در DAS، ریسک از دست رفتن فریمها (Frame Loss) به دلیل ترافیک شبکه به صفر میرسد.
پیشنهاد: اگر در حال راهاندازی یا ارتقای سیستم نظارتی هستید، حتماً راهکارهای ما را در بخش سرور مناسب دوربین مداربسته برای انتخاب هارد درایوهای بهینه مطالعه کنید.
۲. پایگاههای داده و نرمافزارهای مالی
دیتابیسهایی نظیر SQL Server یا Oracle که قلب تپنده بخش مالی سازمان هستند، به شدت به شاخص IOPS (تعداد عملیات ورودی/خروجی در ثانیه) و کمترین میزان تأخیر (Latency) وابسته هستند. کوچکترین تأخیر در شبکه در سناریوهای NAS، میتواند باعث کندی محسوس در ثبت اسناد مالی شود. DAS با حذف لایههای سوئیچینگ، سریعترین مسیر دسترسی پردازنده به دادههای مالی را فراهم میکند.
پیشنهاد: برای تضمین سرعت و امنیت دادههای مالی، از زیرساختهای تست شده در بخش سرور حسابداری دیدن کنید.
۳. سرویسهای ارتباطی و مرکز تماس (VoIP)
در سرویسهای VoIP، ذخیرهسازی لاگهای تماس (CDR) و ضبط مکالمات نیاز به دسترسی سریع و مداوم دارد. با توجه به اینکه این سرویسها معمولاً روی یک سرور واحد اجرا میشوند، استفاده از DAS به جای استوریجهای تحت شبکه، پایداری سرویس را افزایش داده و مدیریت فایلهای صوتی را تسهیل میکند.
پیشنهاد: برای مشاهده پیکربندیهای بهینه جهت پایداری تماسها، به صفحه سرور مناسب Voip مراجعه کنید.
راهکارهای سختافزاری DAS در سرورهای اچ پی (HPE DAS Solutions)
کمپانی HPE برای پیادهسازی DAS، راهکارهای متنوعی را ارائه میدهد که از فضای داخلی شاسی سرور شروع شده و تا تجهیزات اکسترنال پیشرفته ادامه مییابد. در سادهترین حالت، Internal DAS از طریق درایو کیجهای (Drive Cages) تعبیه شده در مدلهایی نظیر HPE ProLiant DL380 مدیریت میشود که توسط کنترلرهای هوشمندی مانند Smart Array پشتیبانی میگردند. اما برای سازمانهایی که با تکمیل ظرفیت داخلی سرور مواجه هستند، استفاده از تجهیزات اختصاصی موسوم به Disk Enclosure راهکار نهایی است. این دستگاهها که در سایت ما در دستهبندی دیسک انکلوژر HP در دسترس هستند، شامل مدلهای محبوبی مانند سری HPE D3000 (برای فرمفکتور LFF و SFF) و سری پرظرفیت HPE D6000 میشوند؛ این انکلوژرها از طریق کارتهای HBA و کابلهای External SAS به سرور متصل شده و به شما این امکان را میدهند که بدون نیاز به خرید سرور جدید یا درگیری با پیچیدگیهای SAN، فضای ذخیرهسازی خود را به صورت ماژولار و با همان سرعت خیرهکننده اتصال مستقیم، تا چندین پتابایت گسترش دهید.
چه زمانی DAS انتخاب اشتباهی است؟
با وجود تمام مزایای ذکر شده، باید بدانید که DAS برای هر سناریویی درمان قطعی نیست. در واقع، زمانی که استراتژی سازمان شما به سمت پایداری بالا و مجازیسازی پیشرفته حرکت میکند، DAS میتواند به یک گلوگاه تبدیل شود. اگر به دنبال پیادهسازی قابلیت High Availability (HA) هستید یا قصد دارید از ویژگیهای پیشرفتهای نظیر VMware vMotion استفاده کنید که در آن ماشینهای مجازی باید بدون وقفه بین چندین سرور فیزیکی جابهجا شوند، DAS به دلیل ماهیت “اتصال تکبهتک” انتخاب اشتباهی خواهد بود؛ چرا که در این سناریوها، تمامی سرورها نیاز دارند به صورت همزمان به یک فضای ذخیرهسازی مشترک (Shared Storage) دسترسی داشته باشند.
در دیتاسنترهایی که تداوم کسبوکار (Business Continuity) اولویت اول است و نباید با خرابی یک سرور، دسترسی به دادهها قطع شود، اصرار بر استفاده از DAS صرفاً به دلیل هزینه کمتر، میتواند منجر به خسارات جبرانناپذیر شود. اینجا دقیقاً همان نقطهای است که نقش مشاوره تخصصی قبل از خرید پررنگ میشود. تفاوت بین یک خرید موفق و یک هزینه بیهوده، در تشخیص درست مرز میان نیاز به سرعتِ DAS و نیاز به انعطافپذیریِ SAN است. کارشناسان ما در یاقوت سرخ آمادهاند تا با تحلیل دقیق Workloadهای سازمان شما، صادقانه بگویند که آیا DAS پاسخگوی نیاز شماست یا باید به سراغ راهکارهای اشتراکی بروید.
جمعبندی
در نهایت، انتخاب DAS به عنوان راهکار ذخیرهسازی، توازنی هوشمندانه میان سرعت فوقالعاده، سادگی در مدیریت و صرفهجویی در بودجه است که آن را به گزینهای ایدهآل برای بسیاری از پروژههای دیتاسنتر تبدیل میکند. با این حال، کلید موفقیت در تجهیز دیتاسنتر با سرور HP، تنها در انتخاب تکنولوژی نیست؛ بلکه در اطمینان از اصالت قطعات و دسترسی به خدمات پشتیبانی معتبر نهفته است. ما در یاقوت سرخ، به عنوان مرکز تخصصی سرور اچ پی در ایران، در کنار تأمین تجهیزات اورجینال، با ارائه مشاوره تخصصی به مدیران فناوری اطلاعات کمک میکنیم تا با خیالی آسوده از بابت خدمات پس از فروش و تأمین قطعات، بهترین معماری ذخیرهسازی را متناسب با نیاز سازمان خود انتخاب و پیادهسازی کنند.
